Xây dựng Bắc Ninh trở thành thành phố sáng tạo, giàu bản sắc

Từ “công xưởng điện tử”

Khát vọng ấy không phải là một ý tưởng mang tính biểu tượng. Nó được xây dựng trên những nền tảng rất thực với gần 50 tỷ USD vốn đăng ký đầu tư đến từ các tập đoàn công nghệ, mạng lưới khu công nghiệp lớn, hệ thống hạ tầng liên vùng đang bứt phá cùng một không gian văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc.

Quan trọng hơn, Bắc Ninh đang đứng trước thời điểm chuyển đổi mô hình phát triển. Nếu giai đoạn trước chủ yếu dựa vào lợi thế công nghiệp chế biến, chế tạo thì giai đoạn tới sẽ là cuộc đua về dữ liệu, quản trị số và năng lực điều phối chuỗi giá trị.

Một góc phường Nếnh, trung tâm phát triển công nghiệp của tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Tùng Chi.

Hai thập kỷ qua, Bắc Ninh đã tạo nên một hiện tượng phát triển đặc biệt của Việt Nam. Từ một tỉnh thuần nông, Bắc Ninh vươn lên thành một trong những trung tâm sản xuất điện tử lớn với sự hiện diện của Samsung, Canon, Foxconn, Goertek, Luxshare- ICT… cùng hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh.

Nhưng điều đáng chú ý là Bắc Ninh đang bắt đầu bước ra khỏi vai trò “đại công xưởng”. Tỉnh đang chuyển sang tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), logistics thông minh và công nghiệp số. Sự xuất hiện của Amkor, Công ty trách nhiệm hữu hạn Micro Commercial Components Việt Nam (MCC) hay Hana Micron đã mở ra nền móng cho ngành đóng gói và kiểm thử chíp tại Việt Nam.

Trong khi đó, định hướng phát triển khu công nghiệp dữ liệu tại Cảnh Thụy cho thấy Bắc Ninh đang chuyển từ tư duy “thu hút nhà máy” sang tư duy “xây dựng hạ tầng của nền kinh tế dữ liệu”.

Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh của địa phương không còn chỉ nằm ở lợi thế so sánh mà sẽ nằm ở khả năng điều phối chuỗi cung ứng, tích hợp dữ liệu, kết nối nghiên cứu – sản xuất – logistics – thương mại điện tử trong cùng một hệ sinh thái.

Nói cách khác, Bắc Ninh đang có cơ hội chuyển từ “trung tâm sản xuất” thành “trung tâm điều phối giá trị gia tăng”. Đây là bước chuyển rất quan trọng. Bởi trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay, nơi nắm được dữ liệu, công nghệ, logistics và mạng lưới đổi mới sáng tạo sẽ là nơi giữ phần giá trị lớn nhất trong chuỗi cung ứng.

Đến cuộc đua quản trị số và dữ liệu

Cuộc đua công nghệ toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, Bắc Ninh có cơ hội hình thành thế hệ doanh nghiệp mới gắn với AI, dữ liệu, công nghệ bán dẫn, tự động hóa và công nghiệp xanh.

Tận dụng lợi thế của hệ sinh thái vốn đầu tư nước ngoài hiện có, kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo, Bắc Ninh có thể trở thành “thung lũng công nghiệp số” đặc thù của Việt Nam.

Trong mô hình phát triển mới, chính quyền không chỉ làm chức năng quản lý hành chính mà phải trở thành “nhà điều phối hệ sinh thái phát triển”. Điều này đòi hỏi chuyển đổi mạnh sang quản trị số, dữ liệu mở và điều hành thông minh.

Việc giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến, kết nối dữ liệu môi trường, giám sát khu công nghiệp bằng công nghệ số hay đối thoại doanh nghiệp theo thời gian thực chỉ là bước khởi đầu.

Xa hơn, Bắc Ninh cần hướng tới mô hình “Digital Twin”- mô hình đô thị và kinh tế số hóa theo thời gian thực để hỗ trợ dự báo, mô phỏng và ra quyết định chiến lược. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để tỉnh nâng cao năng lực quản trị phát triển trong bối cảnh tốc độ biến động kinh tế toàn cầu ngày càng lớn.

Song song với đó là cuộc đua về nhân lực chất lượng cao. Sự phát triển của bán dẫn, AI, robot, dữ liệu lớn và logistics thông minh sẽ khiến nhu cầu kỹ sư tăng rất nhanh trong thập niên tới, vừa là áp lực, vừa là cơ hội để Bắc Ninh hình thành trung tâm đào tạo công nghệ cao của vùng.

Hạ tầng cũng đang mở ra dư địa phát triển mới. Vành đai 4, Vành đai 5, cao tốc liên vùng và đặc biệt là Cảng hàng không quốc tế Gia Bình sẽ giúp Bắc Ninh bước vào hệ sinh thái logistics hàng không và kinh tế tầm thấp trong tương lai. Khi đó, Bắc Ninh sẽ không chỉ là “vệ tinh công nghiệp” của Hà Nội mà có thể trở thành một cực tăng trưởng độc lập, kết nối trực tiếp với mạng lưới sản xuất và đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Mang bản sắc Kinh Bắc

Tầm vóc một thành phố không chỉ được đo bằng GRDP hay quy mô xuất khẩu mà còn bằng chiều sâu văn hóa, chất lượng sống và khả năng tạo dựng bản sắc riêng. Quan họ, tranh Đông Hồ, chùa Dâu, chùa Phật Tích, chùa Bút Tháp, hội Lim cùng không gian văn hóa Kinh Bắc tạo nên một nền tảng di sản hiếm có ở Việt Nam.

Không gian ấy còn được mở rộng với Tây Yên Tử, Sơn Động, Lục Ngạn và hệ sinh thái văn hóa – sinh thái vùng trung du. Trong cạnh tranh toàn cầu hiện nay, bản sắc văn hóa đang trở thành một dạng “quyền lực mềm” của đô thị. Những thành phố hấp dẫn nhất thế giới không chỉ có công nghệ cao mà còn có cá tính văn hóa riêng.

Bắc Ninh hướng tới mục tiêu trở thành thành phố công nghệ cao mang hồn cốt Kinh Bắc. Ảnh: Các nghệ sĩ biểu diễn dân ca quan họ.

Bắc Ninh hoàn toàn có thể phát triển mô hình “thành phố sáng tạo công nghiệp – văn hóa” theo hướng khác biệt nơi kỹ sư bán dẫn và nghệ nhân quan họ cùng tồn tại trong một không gian đô thị; nơi khu công nghiệp kết nối với làng nghề, lễ hội và kinh tế đêm; nơi chuyên gia quốc tế có thể trải nghiệm văn hóa Kinh Bắc ngay bên cạnh các trung tâm sản xuất toàn cầu. Đây không chỉ là câu chuyện du lịch mà còn là chiến lược nâng cấp chất lượng sống đô thị, thu hút nhân tài quốc tế và xây dựng thương hiệu địa phương.

Trong tương lai, Bắc Ninh cần hướng tới việc hình thành các không gian sáng tạo, công nghiệp nội dung số, phố đi bộ văn hóa, liên hoan nghệ thuật quốc tế và mạng lưới thành phố sáng tạo UNESCO.

Văn hóa không chỉ là “di sản cần bảo tồn” mà còn là nguồn lực phát triển mới của nền kinh tế sáng tạo. Khi áo tứ thân của người quan họ và áo blouse của kỹ sư AI cùng xuất hiện trong một không gian đô thị hiện đại, Bắc Ninh sẽ tạo dựng được một hình ảnh rất riêng, một thành phố công nghệ cao nhưng vẫn mang hồn cốt Kinh Bắc.

Khát vọng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vì thế không đơn thuần là thay đổi địa giới hành chính. Đó là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển từ công nghiệp truyền thống sang kinh tế sáng tạo; từ tăng trưởng theo chiều rộng sang giá trị gia tăng cao; từ quản lý hành chính sang quản trị số; từ địa phương sản xuất sang trung tâm điều phối chuỗi giá trị và dữ liệu của khu vực.

Bắc Ninh hôm nay đã có đủ thế và lực để bước vào chặng đường ấy. Điều còn lại là khả năng nắm bắt thời cơ, đổi mới tư duy phát triển và kiến tạo một mô hình đô thị công nghiệp – sáng tạo – văn hóa mang bản sắc riêng của Việt Nam trong thế kỷ XXI.