Chạm vào ký ức ngàn năm

Chiêm ngưỡng ấn vàng hoàng đế

Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng nằm ở số 225, đường Trần Phú, phường Từ Sơn (thành phố Bắc Ninh). Tham quan Bảo tàng, du khách được tận mắt chiêm ngưỡng ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” – báu vật quyền uy bậc nhất của triều Nguyễn được đúc dưới thời vua Minh Mạng năm 1823. Ấn vàng cao 10,4 cm, nặng 10,78 kg, mặt ấn hình vuông, mặt dưới in chữ “Hoàng đế chi bảo” (báu vật của hoàng đế), mặt trên khắc hai dòng chữ về thời gian chế tác và chất liệu, trọng lượng vàng.

Các nhà nghiên cứu văn hóa lịch sử tham quan, chiêm ngưỡng các cổ vật trưng bày tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng (phường Từ Sơn).

Theo sử liệu, đây là loại ấn được sử dụng trong những hoạt động công quyền, chính sự và các sự kiện quan trọng của triều đình nhà Nguyễn. Giá trị của chiếc ấn còn nằm ở hành trình đặc biệt kéo dài qua nhiều biến động lịch sử. Ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại trao lại ấn cùng thanh bảo kiếm cho chính quyền cách mạng. Sau đó, chiếc ấn có thời gian lưu lạc và được đưa sang Pháp. Hơn 70 năm sau, tháng 11/2023, doanh nhân Nguyễn Thế Hồng – người sáng lập Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng đã đưa hiện vật trở về Việt Nam. Năm 2024, kim ấn quý được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Qua nhiều lần dẫn khách tham quan Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng, anh Nguyễn Hữu Chiến, thuyết minh viên của Ban Quản lý di tích Bắc Ninh nhận thấy, ban đầu du khách tò mò về kích thước, trọng lượng và chất liệu đặc biệt của chiếc ấn vàng gần 11 kg. Sau đó, càng tìm hiểu, du khách càng bị cuốn hút bởi câu chuyện về nguồn gốc, giá trị, vị trí của bảo vật trong dòng chảy lịch sử và hành trình hồi hương đưa cổ vật trở về Việt Nam.

Trong khi bảo vật quốc gia ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” gắn với lịch sử triều Nguyễn thì Thạp đồng Đông Sơn đưa người xem trở về thời kỳ cách đây khoảng 2.200-2.300 năm. Thạp đồng là hiện vật gốc, độc bản, thuộc văn hóa Đông Sơn. Chiếc thạp có dáng gần hình trụ tròn, phần thân trên phình ra, thon dần xuống đáy, hai quai gắn đối xứng. Điều khiến hiện vật trở nên đặc biệt nằm ở hệ thống hoa văn trên thân, trong đó nổi bật là băng hoa văn với 14 con thú trong tư thế đuổi nhau, chạy ngược chiều kim đồng hồ. Đôi quai kép hình mui thuyền nằm ngang và họa tiết vòng tròn kép có chấm đồng tâm cũng là những nét riêng hiếm gặp. Thạp đồng đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2023.

Chiêm ngưỡng chiếc thạp đồng với những hoa văn còn sắc nét, bố cục cân đối và kỹ thuật tạo tác cho thấy trình độ thẩm mỹ, kỹ thuật của cư dân Đông Sơn. Chỉ với một hiện vật trong không gian bảo tàng đã mở cánh cửa để người xem hình dung về một nền văn hóa từng phát triển rực rỡ trên đất Việt.

Những câu chuyện bước ra từ cổ vật

Được thành lập năm 2017, Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng hướng tới nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn, trưng bày và phát huy giá trị di sản văn hóa, cổ vật Việt Nam và quốc tế. Đến nay, Bảo tàng đang lưu giữ gần 3.000 hiện vật gồm đồ đồng, gốm, sứ, tiền cổ, ngọc, đồ gỗ sơn son thếp vàng… thuộc nhiều nền văn hóa, nhiều giai đoạn lịch sử của các triều đại phong kiến Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản.

Ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” nặng gần 11 kg tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng.

Bảo tàng được bố cục thành 4 không gian trưng bày với hàng nghìn hiện vật tiêu biểu được sắp xếp khoa học trong tổng thể kiến trúc hiện đại kết hợp hài hòa các yếu tố truyền thống. Từ những hiện vật thuộc văn hóa Đông Sơn, Sa Huỳnh, Champa đến các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn; từ gốm sứ Việt Nam đến Trung Quốc, Nhật Bản… tạo nên một dòng chảy liên tục của lịch sử và giao lưu văn hóa. Các hiện vật được sắp xếp theo chủ đề, giai đoạn lịch sử, giúp người xem dễ theo dõi và hình dung rõ hơn về các thời kỳ lịch sử.

Chiêm ngưỡng cổ vật, du khách còn có thể tìm hiểu bối cảnh lịch sử rộng hơn thông qua cảm nhận trực quan về từng cổ vật. Bởi, ẩn sau một chiếc trống đồng là dấu ấn của nền văn hóa cách ngày nay hàng nghìn năm; một món đồ gốm sứ gợi mở câu chuyện về kỹ thuật, thị hiếu và đời sống; hay những sắc phong, tranh thêu cung đình lại mở ra một góc nhìn về mỹ thuật và đời sống hoàng cung. Mỗi cổ vật trở thành một “điểm chạm”, giúp lịch sử hiện lên cụ thể, gần gũi với công chúng. Chia sẻ sau khi tham quan Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng, du khách Nguyễn Thái Anh Thư (Đồng Tháp) bày tỏ: “Bảo tàng mở ra cho chúng tôi hành trình trở về với lịch sử qua hàng nghìn cổ vật thuộc nhiều thời kỳ. Những hiện vật quý giá cho chúng tôi cảm giác như được chạm vào một phần ký ức dân tộc”.

Bộ sưu tập cổ vật phong phú đang trưng bày tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng là kết quả mà doanh nhân Nguyễn Thế Hồng đã dành hàng chục năm tâm huyết sưu tầm, bảo quản và nghiên cứu. Từ khắp vùng miền trong nước đến các quốc gia trên thế giới, ông đã tìm kiếm và quy tụ những hiện vật thuộc nhiều nền văn hóa và niên đại khác nhau, tạo nên một không gian lưu giữ lịch sử đặc sắc. Không riêng bảo vật Thạp đồng Đông Sơn hay kim ấn triều Nguyễn mà hàng nghìn cổ vật khác như đồ gốm sứ tinh xảo, hiện vật cung đình, các hũ tiền cổ…, mỗi hiện vật đều mang trong mình một lớp thông tin về lịch sử, văn hóa và đời sống của người xưa với những câu chuyện riêng. Đặt trong tổng thể không gian trưng bày, những cổ vật ấy như chứng nhân lặng lẽ của thời gian, giúp công chúng hình dung cụ thể hơn hành trình phát triển của văn hóa dân tộc và thêm trân trọng giá trị của việc sưu tầm, bảo tồn, phát huy di sản.

Trong dòng chảy du lịch Bắc Ninh hôm nay, Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng mang đến một cách tiếp cận di sản đặc biệt để cổ vật kể chuyện lịch sử và để trải nghiệm giúp lịch sử đến gần hơn với công chúng. Đại diện Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng cho biết, đơn vị đang khẩn trương triển khai bổ sung, hoàn thiện một số hạng mục để hướng tới mở cửa đón khách rộng rãi, đồng thời tăng cường các hoạt động giới thiệu di sản, kết nối với công chúng, đưa bảo tàng trở thành một điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá vùng đất Bắc Ninh giàu truyền thống văn hóa, lịch sử.