Phát triển doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu: Kỳ 1: Tiên phong mở lối

  Tuy nhiên thành công của một trung tâm công nghiệp không chỉ được đo bằng quy mô vốn FDI hay kim ngạch xuất khẩu mà còn ở năng lực tự chủ của doanh nghiệp nội địa. Muốn giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng tại địa phương, Bắc Ninh đang chuyển mạnh từ phát triển chiều rộng sang chiều sâu, biến hệ sinh thái FDI thành bệ đỡ để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.Với tư duy đầu tư bài bản, chủ động đổi mới công nghệ và kiên trì nâng chất lượng sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, một số doanh nghiệp nội địa tại Bắc Ninh đã và đang từng bước vượt qua ranh giới từ cơ sở gia công đơn thuần trở thành nhà cung cấp thiết bị, giải pháp cho các doanh nghiệp nước ngoài. Nhưng để mở được cánh cửa ấy đòi hỏi một hành trình không hề dễ dàng.

Từ gia công đến làm chủ công nghệ

Hơn 10 năm trước, Công ty cổ phần Xây dựng và Đầu tư Alpha Việt Nam (phường Bắc Giang) chủ yếu gia công các sản phẩm kết cấu thép phục vụ ngành xây dựng. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về những cấu kiện thép chính xác, trọng lượng lớn, doanh nghiệp đầu tư hàng chục tỷ đồng mua máy móc, thiết bị hiện đại, đồng thời thu hút, đào tạo, xây dựng đội ngũ kỹ sư, công nhân lành nghề. Từ chỗ gia công, Alpha Việt Nam từng bước sản xuất sản phẩm kỹ thuật cao, tham gia thi công nhiều công trình quy mô lớn. Nhưng bước chuyển đáng chú ý là cuối năm 2020, khi doanh nghiệp thành lập Công ty cổ phần Cơ khí và Tự động hóa Alpha Vina, chuyển hướng hoạt động vào một lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Ông Nguyễn Văn Hùng (thứ 3 từ phải sang) trao đổi với ông Han Jin Oh (thứ 2 từ phải sang) trước khi bàn giao sản phẩm Jig kiểm tra cho khách hàng.

Không chọn cách đi nhanh bằng mở rộng sản xuất đơn thuần, Alpha Vina đầu tư đồng thời vào nguồn nhân lực và thiết bị nghiên cứu, sản xuất phát triển sản phẩm. Doanh nghiệp đã chế tạo robot phục vụ máy cắt CNC; thiết kế, chế tạo và lắp đặt robot gá, gia công phụ kiện cho xe ô tô điện. Sau đó tiếp tục mở rộng sang máy tự động, robot công nghiệp, hệ thống băng tải và dây chuyền sản xuất. Hiện danh mục sản phẩm của đơn vị rất đa dạng, từ Jig hàn, Jig lắp ráp, Jig kiểm tra, tủ điện, hệ thống điều khiển PLC, SCADA, HMI (3 công nghệ cốt lõi trong tự động hóa công nghiệp) đến gia công chi tiết chính xác, chế tạo máy theo yêu cầu và dịch vụ CAD hóa bản vẽ (là quá trình chuyển đổi các bản vẽ kỹ thuật dạng giấy thủ công, tài liệu scan hoặc ảnh chụp thành các file dữ liệu kỹ thuật số 2D hoặc mô hình 3D).

Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Alpha Vina cho biết: “Cùng với đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm, doanh nghiệp đã xây dựng được tệp khách hàng khá rộng và có khả năng đảm nhận những công việc đòi hỏi kỹ thuật cao. Hiện có gần 20 đối tác đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan đầu tư nhà máy tại Việt Nam ký hợp đồng mua sản phẩm do Công ty thiết kế, sản xuất”. Một bước tiến nữa đó là tháng 12/2025, Alpha Vina cùng Tập đoàn Taiho (Nhật Bản) thành lập Công ty trách nhiệm hữu hạn Alpha Taiho Việt Nam để sản xuất, cung ứng thiết bị, linh kiện lắp đặt dây chuyền sản xuất tự động hóa cho nhiều tập đoàn đa quốc gia, trong đó có Canon.

Câu chuyện của Automech cũng cho thấy một hướng đi tương tự. Ngay từ ngày đầu thành lập năm 2020, Công ty cổ phần Thiết bị và Giải pháp cơ khí Automech xác định lấy công nghệ, đổi mới sáng tạo và tự động hóa là nền tảng phát triển. Từ một doanh nghiệp mới thành lập, Công ty đã phát triển hai nhà máy tại Khu công nghiệp Đình Trám và Cụm công nghiệp Việt – Nhật. Không chỉ gia công theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp còn tập trung nghiên cứu, phát triển các giải pháp sản xuất, chế tạo hiện đại, hướng tới mô hình nhà máy thông minh. Đến nay, Automech đã sản xuất chi tiết thân vỏ ô tô cho VinFast, gia công khung, đồ gá cho KIM LONG MOTOR; đồng thời cung cấp máy và giải pháp sản xuất vỏ container cho Tập đoàn Hòa Phát.

Dây chuyền sản xuất linh kiện điện tử tại Công ty cổ phần Công nghệ thế hệ mới Hanel PT.

Nếu Automech và Alpha Vina cho thấy năng lực của doanh nghiệp cơ khí, tự động hóa thì Công ty cổ phần Công nghệ thế hệ mới Hanel PT lại mở ra một hướng đi ở lĩnh vực điện tử công nghệ cao. Doanh nghiệp đã chế tạo, sản xuất thương mại nhiều loại linh kiện điện tử và thiết bị âm thanh có yêu cầu kỹ thuật cao như còi áp điện kích thước siêu nhỏ, linh kiện gốm actuator, motor siêu âm phục vụ ống kính máy ảnh, thiết bị y tế và thiết bị bán dẫn.

Ba doanh nghiệp, ba hướng đi nhưng cùng cho thấy một điểm chung: Muốn bước vào chuỗi cung ứng, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế nhân công hoặc nhận gia công theo đơn đặt hàng mà năng lực công nghệ, khả năng thiết kế, làm chủ quy trình và chủ động đáp ứng nhu cầu của khách hàng mới là nền tảng để nâng vị trí trong chuỗi.

Cuộc chạy đua khắt khe về tiêu chuẩn

Có sản phẩm tốt mới chỉ là điều kiện cần. Để trở thành nhà cung cấp cho các tập đoàn lớn, doanh nghiệp phải bước qua một “nấc thang” khác đó là hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu khắt khe của chuỗi cung ứng toàn cầu. Với Alpha Vina, hành trình này gắn với việc nâng cấp đồng bộ từ đội ngũ kỹ thuật, máy móc đến khả năng thiết kế, chế tạo và bảo hành sản phẩm. Ông Han Jin Oh, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn The One Technology Vina cho biết: “Công ty đã hợp tác, đặt các đơn hàng Jig, máy CNC với Alpha Vina gần 6 năm. Chúng tôi nhận thấy, năng lực của Alpha Vina liên tục được cải thiện, sự phối hợp giữa hai bên ngày càng nhịp nhàng, hiệu quả”.

Sản xuất sản phẩm cơ khí chính xác tại Công ty cổ phần Thiết bị và Giải pháp cơ khí Automech (Khu công nghiệp Đình Trám).

Với Automech, yêu cầu cạnh tranh còn được đặt ở quy mô rộng hơn. Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Lương Đức Thụ cho rằng, trong chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe, doanh nghiệp Việt Nam phải đủ năng lực cạnh tranh với thế giới và đáp ứng những tiêu chuẩn quốc tế. Do đó, Automech xác định đầu tư cho công nghệ, nghiên cứu phát triển và tự động hóa không phải lựa chọn nhất thời, mà là nền tảng cho sự phát triển lâu dài.

Thực tế từ các doanh nghiệp cho thấy, để bước vào chuỗi cung ứng, yêu cầu không chỉ nằm ở độ chính xác của sản phẩm. Doanh nghiệp phải kiểm soát được chất lượng, nguồn gốc sản phẩm và nguyên vật liệu; bảo đảm tiến độ, năng lực giao hàng; đáp ứng các yêu cầu về môi trường, quản trị và ngày càng nhiều tiêu chuẩn của khách hàng quốc tế. Đó là cuộc chạy đua không có điểm dừng. Khi một tập đoàn toàn cầu nâng yêu cầu đối với nhà cung cấp, doanh nghiệp nội địa cũng phải tiếp tục đầu tư để đáp ứng. Một dây chuyền hiện đại hôm nay có thể trở nên lạc hậu sau vài năm; một tiêu chuẩn đã đạt được có thể chỉ là điều kiện tối thiểu ở vòng cung ứng tiếp theo. Vì thế, câu chuyện thành công của Automech, Alpha Vina hay Hanel PT không đơn thuần là câu chuyện về một đơn hàng hay một sản phẩm, đó là quá trình doanh nghiệp tự nâng cấp để bước qua những “cánh cửa hẹp” của chuỗi cung ứng.

Theo đánh giá của Sở Công Thương, dù đã có những bước tiến đáng ghi nhận, nhiều doanh nghiệp của Bắc Ninh cũng như cả nước mới chiếm thị phần nhỏ trong chuỗi cung ứng. Điều đó đặt ra một câu hỏi lớn hơn cho Bắc Ninh: Nếu đã có một hệ sinh thái doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) lớn, làm thế nào để ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt có thể bước vào những mắt xích có giá trị cao hơn? Bởi xét cho cùng, mục tiêu của công nghiệp hỗ trợ không chỉ là có thêm doanh nghiệp, thêm nhà máy hay thêm sản phẩm, điều quan trọng hơn là doanh nghiệp Việt có thể làm chủ được bao nhiêu công đoạn, cung cấp được bao nhiêu sản phẩm, giữ lại được bao nhiêu giá trị trong chuỗi sản xuất đang hiện hữu ngay trên quê hương mình.

Theo Báo Bắc Ninh